Page tree

Om de transitie naar een duurzame samenleving te realiseren is naast een doordacht en verantwoordelijk beleid o.a. Educatie voor Duurzame ontwikkeling noodzakelijk.

Definitie

 "EDO = leren denken over en werken aan een leefbare wereld, nu en in de toekomst, voor onszelf en voor anderen, hier en elders op de planeet"

De United Nations Economic Commission for Europe (UNECE) omschrijft EDO als volgt:

“Educatie voor duurzame ontwikkeling ontwikkelt en versterkt de capaciteit van individuen, groepen, gemeenschappen, organisaties en landen om oordeelkundige keuzes te maken ten voordele van duurzame ontwikkeling. Zij kan een verschuiving in de geestesgesteldheid van mensen bevorderen en hen daardoor in staat stellen om de wereld veiliger, gezonder en welvarender te maken, waarbij de levenskwaliteit toeneemt. Educatie voor duurzame ontwikkeling kan kritische reflectie, grotere bewustwording en betere kansen op volwaardige zelfontplooiing opleveren, zodat nieuwe visies en opvattingen kunnen worden verkend en nieuwe methoden en hulpmiddelen ontwikkeld.”

Opmerking

Dikwijls wordt ‘educatie’ beperkt tot het aanleren van het ‘juiste’ gedrag of leefwijze. Hierbij is op voorhand al bepaald hoe een duurzame(re) samenleving eruitziet en hoe we er moeten geraken. Men doet met andere woorden tijdens een les, workshop, excursie… alsof men precies weet wat een duurzame(re) samenleving inhoudt en welke concrete veranderingen er ons naartoe zullen brengen. Sorteren, zonneboiler plaatsen, windmolens inplanten, minder vlees eten… Het zijn allemaal veranderingen die aangeleerd moeten worden: deelnemers de oplossingen die we nu kennen voor de problemen gewoon doen aanvaarden en toepassen. Het zijn oplossingen die mogelijks nu werken voor een concreet probleem. Bij deze vorm van educatie duiken al snel volgende dilemma’s op: Wat als blijkt dat de pasklare oplossing toch niet zo duurzaam blijkt? (vb. biodiesel, fleece, CNG als brandstof voor auto's, batterijen voor elektrische wagens). Wat als mensen met tegenstrijdige ‘wetenschappelijke’ argumentaties te maken krijgen buiten de vorming of cursus? Wat als nieuwe technologische ontwikkelingen van een goede keuze een slechte maken? Hoe gaan ze daar mee om als ze niet geleerd hebben om er mee om te gaan?

In een tweede weg worden het bepalen van de richting en de manier waarop we er moeten geraken ‘de uitdagingen’ die tijdens een les, workshop of excursie behandeld zullen worden. Je probeert samen met de deelnemers een zo goed mogelijk beeld te vormen van hoe een duurzame samenleving er zou kunnen uitzien. Je zoekt samen met hen naar mogelijke concrete veranderingen als individu en als samenleving. Hoe kunnen we een samenleving vorm geven met minder olie? Hoe kunnen we afval beperken? Onze voetafdruk verkleinen? … Het zijn vragen die samen onderzocht worden. Een discussiekader voor duurzaamheidsinitiatieven zoals ontwikkeld door het Centrum voor Duurzame Ontwikkeling (CDO) kan hierbij als inspiratie dienen. Zo wordt met de deelnemers tijdens het leerproces de duurzame samenleving vorm gegeven. Daarbij dient men er zich steeds van bewust te zijn dat een duurzame oplossing vandaag niet per se ook nog duurzaam is morgen. Het gaat er om ‘al doende te leren en al lerende te doen’. Dit houdt in dat educatie niet zozeer gericht is op het hier-en-nu oplossen van specifieke problemen maar ook op het vormen van actieve, kritische en onafhankelijke burgers die zelf beslissingen kunnen nemen en die bijdragen aan een duurzaam georganiseerde samenleving.

Volgens Gert Biesta zou educatie steeds een mix van drie functies moeten inhouden:

Kwalificatiefunctie = het aanbieden of verwerven van kennis, vaardigheden, houdingen, waarden...
Socialisatiefunctie = inleiden in democratische, culturele...tradities, hierdoor worden traditionele normen, waarden, verwachtingen en verhoudingen gereproduceerd.
Subjectificatiefunctie = vorming van kwaliteiten zoals zelfstandigheid, empathie, kritische gezindheid enz. Dit stelt in staat op een zelfstandige en volwassen manier in de wereld te staan, niet als object van andermans bedoelingen en wensen maar als subject van eigen handelen.

Erik Paredis CDO UGent heeft het over 'systeembevestigende' of 'systeemdoorbrekende' acties... men kan dit ook doortrekken naar educatie: We moeten ons durven afvragen of educatie het systeem alleen bevestigt, of het ook in vraag durft te stellen.



[1] Van Poeck, K. & Loones, J. (red.) (2010) Educatie voor Duurzame ontwikkeling: de vlag en de lading. Brussel: Vlaamse Overheid.


Contacteer ons

Milieuvorming en -educatie
Koning Albert II-laan 20, bus 8
1000 Brussel